Atatürk’ün Kurduğu Parti

Mustafa Kemal Paşa Millî Mücadele hareketini başlatmadan evvelde her zaman düşüncesi halkın fikirlerini alarak tek adamın olmadığı bir yönetim sistemi kurmaktı. Bunu yeni Türk devleti kurulduktan sonra net bir şekilde ifade etmiştir. Halkın tüm temsilcilerinin bulunduğu yönetim sisteminin Cumhuriyet olduğu konusunda birleşilince Cumhuriyet ilan edilmiştir. Cumhuriyetin ilanı ile birlikte bazı eksiklikler ortaya çıkmıştır. Bunlardan ilki parti eksikliğidir. Tam bağımsız bir ülke hayali olan Atatürk’ün kurduğu parti ilk olarak Cumhuriyet Halk Fırkasını kurmuştur. Daha sonra Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasının ve Serbest Cumhuriyet Fırkası kurulmuştur.

Cumhuriyet Halk Fırkası

Esasında parti Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyetinin devamı niteliğindedir. Mustafa Kemal Paşa Ankara’ya geldikten sonra meclisi açıp vatanın kurtarılması çalışmalarını burada yürütmüştür. Bu dönemde meclise her ilden temsilci çağrılarak görüş birliği sağlanıp vatanın selameti amaçlanmıştır. Fakat vatan kurtarıldıktan sonra mecliste bulunan milletvekilleri arasında siyasi ve görüş ayrılıklarının olduğu görülmüştür. I. Meclis kuruluş görevini tamamladıktan sonra 1 Nisan 1923’te seçimlerin yenilenmesi kararını almıştır. Yapılan seçimlerde ise Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Grubu üyeleri seçilmiştir. Mustafa Kemal Paşa ikinci meclisin bir yenilik meclisi olmasını amaçlayarak bu grubu kapatıp yerine HalkFırkasınıkurmuştur. 


Atatürk’ün kurduğu parti olan Halk Fırkasının kuruluş amacı ve parti tüzüğünde; ‘’Milli hakimiyetin halk tarafından ve halk için uygulanmasına rehberlik etmek ve Türkiye’yi uygar bir devlet haline yükseltmek ve Türkiye’de bütün kuvvetlerin üstünde kanunun koruyuculuğunu hâkim kılmaya çalışmak’’ ifadeleri yer almaktadır. Bu ifadeler Cumhuriyetin kurulmasının amaçlarını da içerir. Halk Fırkası Cumhuriyetin ilanından sonra Cumhuriyet Halk Partisi ismini almıştır. 1950 yılında Demokrat Parti iktidara geçene kadar tek başına iktidarda kalmıştır. 

Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası

Demokrasi Cumhuriyet ile yönetilen ülkelerde vazgeçilemez unsurlardan birisidir. Mustafa Kemal Paşa’da bunu her zaman bilmekte ve Cumhuriyet Halk Fırkası dışında bir partinin kurulmasını istemektedir. TerakkiperverCumhuriyet Fırkasıbizzat Atatürk’ün kurduğu parti olmasa da Millî Mücadele döneminde mücadeleyi birlikte yürüttüğü arkadaşları tarafından kurulmuştur. Kurucuları arasında Kazım Karabekir, Rauf Orbay, Ali Fuat Cebesoy, Refet Bele ve Adnan Adıvar gibi isimler bulunmaktadır. Cumhuriyet Halk Fırkasında bulunan bu isimler bazı hususlarda partinin görüşlerini desteklemiyorlardı. Cumhuriyetin ilan edilmesi ve Halifeliğin kaldırılması gibi konularda Mustafa Kemal Paşa ile anlaşmazlığa düşmüşlerdir. Partiden ayrılarak yeni bir fırka kuran Atatürk’ün yakın arkadaşlarını Mustafa Kemal Paşa desteklemiştir. Demokrasinin vazgeçilmez unsurlarından birisi olan çok partili hayata bu sayede geçilerek Atatürk’ün kurduğu parti olan Halk Fırkası ile birlikte iki parti olmuştur. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasının kuruluş tüzüğünde ‘’Partinin tüm fikirlere ve dini inançlara saygılı olduğu’’ ifadeleri yer almıştır. Bu ifade irticai faaliyet emelinde olanları harekete geçirerek Cumhuriyet karşıtlarının partide toplanmasına neden olmuştur. Halbuki partinin kurucularının bu şekilde bir emeli kesinlikle bulunmamaktadır. Netice olarak 1925 yılında çıkan Şeyh Sait İsyanı ile bazı parti üyelerinin ilişiği olduğu gerekçesi ile partinin siyasi hayatına son verilmiştir. 3 Haziran 1925’te Bakanlar Kurulu Kararı ile parti faaliyetlerine son verilmiştir. İsyan ile ilişiği olanlar İstiklal Mahkemelerinde yargılanmışlardır. Netice olarak bu partinin kapatılmasıyla Türkiye’nin henüz çok partili hayata hazır olmadığı anlaşılmış demokrasinin oturtulması hedeflenmiştir.
Serbest Cumhuriyet Fırkası

Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasının kapatılmasından sonra Türkiye’de 1930 yılına kadar herhangi bir yeni parti kurma girişiminde bulunulmamıştır. Ancak halk tek parti rejiminden memnuniyetsizlik duymaya başlamıştır. Özellikle 1929 yılında dünyada baş gösteren ekonomik buhran Türkiye’de de olumsuz anlamda etkili olmuştur. Bu etki nedeni ile yeni ekonomi politikaları geliştirilmesini amaçlayan Mustafa Kemal Paşa yakın arkadaşı olan Ali Fethi Bey’i (Okyar) yanına çağırarak yeni bir parti kurmasını söylemiştir. Fethi Bey bu fikre çok olumlu bakmasa da Mustafa Kemal Paşa’nın emri olduğu için parti kurma çalışmalarına başlamıştır. Böylelikle 12 Ağustos 1930 yılında parti kurulması için çalışmalar tamamlanarak dolaylı olarakAtatürk’ün kurduğu parti olan Serbest Cumhuriyet Fırkasıkurulmuştur. Parti tüzüğünde laik Cumhuriyete bağlı kalınacağı ilan edilerek yeni ekonomi politikalarının geliştirilmesi gerektiğini savunmuştur. 


Buna göre Ekonomide devletçilik ilkesi yerine Liberalizm ilkesi benimsenmiştir. Fakat parti kurulduktan kısa bir süre sonra Cumhuriyet düşmanları ve hükümetin ekonomi politikalarını eleştirenler bu partide yer almaya başlamıştır. Fethi Bey çıkmış olduğu bir yurt gezisi esnasında ciddi sevgi gösterileri ile karşılandı. Ancak sevgi gösterilerinde bulunanlar genellikle Cumhuriyet ve inkılap karşıtı kişilerden oluşmaktaydı. Mustafa Kemal Paşa’da çıkmış olduğu gezilerde bu durumu gördü. Partinin faaliyetlerine son verilmesi için Ali Fethi Bey’i yanına çağırdı. Böylelikle 17 Kasım 1930 yılında partinin tüm siyasi faaliyetlerine son verildi. Dolaylı yoldan Atatürk’ün kurduğu parti olan Serbest Cumhuriyet Fırkasının kapatılması ile birlikte 1945 yılına kadar çok partili hayat denemesi yapılmamıştır.

Yorumlar