Atatürk Montrö Boğazlar Sözleşmesi

20 Temmuz 1936’yı gösterirken Atatürk Montrö Boğazlar Sözleşmesi öncesi Lozan Antlaşması’nın hemen ardından Boğazların her iki yakasında da askerden arındırılması ve başkanı Türk olan uluslararası bir komisyon burayı yönetmesi kararı çıkmıştır. 


Konferansta ortama hazırlayan etkenler ise 1936 yıllarında dünyada yeni bir savaş tehlikesi belirmesidir.
Montrö Boğazlar Sözleşmesinin Zeminin Hazırlayan Durumlar

· Türkiye‘nin Boğazlar‘ da asker bulundurmaması güvenliği açısından önemli bir tehdit oluşturmaktaydı.

· Dünya devletleri hızlı bir silahlanma yarışına girdiler. Silahsızlanma konferansları sonuçsuz kaldı.

· İtalya’nın Habeşistan‘a saldırması ve Almanya’nın Versay Antlaşması‘ nda askersiz vergi kabul edilen Ren bölgesine asker çıkarması, dünyada ciddi bir güvensizlik ortamı yarattı. Öte yandan Japonya’nın da Mançurya’ ya saldırması bu güvensizliğin oluşumunu hazırlayan bir diğer önemli etken olmuştur.

· İkinci Dünya Savaşı’nın bu belirtilerini gören Türkiye, öngörülü bir biçimde Milletler Cemiyeti’ nin Boğazlar ile ilgili garantisinin işlenmeyeceğini görerek harekete geçti.

· Lozan Antlaşması’ nı imzalayan devletlere bir nota veren Türkiye, Boğazların statüsünün yeniden görüşülmesi talebinde bulundu. Bu talep yerini buldu. 22 Haziran 1936’da başlayan görüşmeler 20 Temmuz 1936’da sona erdi.

Yani Atatürk Montrö Boğazlar Sözleşmesi öncesinde ön görülü olarak Lozan Konferansı’ ndaimzalanmışolan Boğazlarla ilgili kararlar, Türkiye Cumhuriyeti‘nin Boğazlar üzerindeki etkili egemenlik haklarını oldukça sınırlandırılmakta idi. Türkiye ise Boğazlar ilgili bu hükümlerin Milletler Cemiyeti, kararlarına güvenerek kabul etmişti. 


Almanya ve İtalya’nın saldırgan politikaları üzerine Türkiye Boğazlar üzerindeki sınırlamaları kaldırmak amacıyla Lozan Antlaşmasını imzalayan devletlere birer nota ile hükümlerin düzeltilmesini istedi ve de Türkiye‘ nin bu isteği olumlu karşılandı Montrö Boğazlar Sözleşmesi maddeleri gündeme gelerek imzalandı. 

Montrö Boğazlar Sözleşmesi Maddeleri 

Atatürk Montrö Boğazlar Sözleşmesi maddelerinde Türkiye Cumhuriyeti’ nin çıkarlarını düşünerek hazırlanılan maddelerde titizlik göstermiş ve maddelerde;

· Lozan Antlaşması’ nda kurulmuş olan Boğazlar Komisyonu’ nun kaldırılmasının ardından Boğazla ile ilgili bütün yetkiler Türkiye Cumhuriyeti’ne verilecektir.

· Lozan Antlaşması ile Boğazların iki yanına askersiz duruma getiren yerlerde Türkiye Cumhuriyeti askeri bulundurabilecek.

· Ticaret gemilerinin Boğazlardan geçişi serbest bir hal alacak.

· Savaş gemilerinin geçişi ise zamana ve ağırlığa göre Türkiye cumhuriyeti tarafından sınırlandırılabilecek.


Türkiye Cumhuriyeti İçin Montrö Boğazlar Sözleşmesinin Önemi

Atatürk Montrö Boğazlar Sözleşmesi ileTürkiye Cumhuriyeti’nin olumlu geri dönüş olması ile imzalanmasıyla beraber bazı devletlerle gerilim yaşanırken bazılarıyla ise yakınlık kurulması durumu sağlamıştır. İmzalan bu maddelerin tarihi önem ise;

· Türk devletinin egemenlik haklarını kısıtlayıcı hükümler ortadan tamamıyla kaldırılmıştır.

· Türkiye Cumhuriyeti ile Sovyet Rusya ilişkilerini olumsuz yansımıştır.

· Türkiye Cumhuriyeti ile İngiltere devleti arasında sıcak temaslar sağlanmıştır.

· Türkiye Cumhuriyeti’nin Akdeniz ve Egedeki etkinliği çok daha fazla hal almıştır.

Yorumlar